Có một cánh cửa mang tên “Nghiên cứu khoa học” nghe có vẻ hơi xa vời Tí nhỉ? Một ý tưởng bất chợt nảy ra trong giờ học, trên những bước chân đầu tiên ở giảng đường đại học, liệu có thể trở thành đề tài nghiên cứu hay không? Hay cứ nhắc đến nghiên cứu khoa học là Tí lại nghĩ đến những bài viết đầy chữ, những con số khó nhằn và một sân chơi chỉ dành cho người “biết tuốt”. Tí hãy dành chút thời gian lắng nghe cô Ngọc Hồng và anh Hoàng Duy chia sẻ để mở ra từng ngăn hành trang về hành trình nghiên cứu khoa học và xem nó có thực sự “xa” như Tí vẫn nghĩ không nhé!
Có lẽ điều khó nhất khi bắt đầu nghiên cứu khoa học không phải là những thuật ngữ dài hay những bảng số liệu dày đặc. Đôi khi, thứ giữ chân Tí lại chỉ đơn giản là một suy nghĩ: “Mình chưa đủ giỏi.” Tí có thể nghĩ mình cần hiểu thật nhiều, phải biết cách đọc một bài báo, nắm chắc phương pháp hay nghĩ ra một đề tài thật hay rồi mới có thể bắt đầu. Nhưng nếu cứ chờ đến khi “đủ giỏi” mới lên đường, có lẽ sẽ chẳng có thời điểm nào thật sự là lúc để xuất phát.
Cô Hồng chia sẻ: “Hầu như không ai cảm thấy mình đủ giỏi ở lần đầu tiên, do đó đừng đợi đến thật tự tin mới bắt đầu. Một nghiên cứu tốt thường bắt đầu bằng sự tò mò, được nuôi dưỡng bằng sự kiên trì và hoàn thiện qua nhiều lần sửa”. Bởi trước khi có một đề tài, một phương pháp hay những con số để phân tích, nghiên cứu thường bắt đầu bằng một câu hỏi mà Tí thật sự trăn trở muốn tìm lời giải. Khi sự tò mò thôi thúc Tí đi tìm câu trả lời, những câu hỏi đấy sẽ trở thành điểm khởi đầu cho một hành trình nghiên cứu. Vậy nên, thay vì tự hỏi “Mình đã đủ giỏi chưa?”, sao không bắt đầu bằng câu hỏi khác: “Mình có điều gì đang tò mò và muốn hiểu rõ hơn không?”
Với một “tay mơ”, câu trả lời cho bước đầu tiên của hành trình này chẳng cần quá lớn lao mà lại rất đơn giản là “đọc”. Tí hãy bắt đầu bằng việc tìm đọc các bài báo học thuật xoay quanh lĩnh vực mình quan tâm mà không cần quá áp lực phải hiểu hết ngay từ những trang đầu. Hãy quan sát xem một bài nghiên cứu được xây dựng thế nào, đặt vấn đề ra sao, tác giả đang tìm lời giải cho điều gì và họ đã đi qua các bước nào để làm sáng tỏ điều ấy. Những thuật ngữ chuyên ngành chưa quen thì cứ chậm rãi tra cứu, ghi chú lại. Không cần ép mình phải hiểu hết ngay trong lần đầu tiên. Mỗi bài đọc thêm một chút, mỗi lần hiểu thêm một phần, những điều từng khiến Tí thấy “khó nhằn” rồi cũng sẽ dần trở nên quen thuộc.
Anh Hoàng Duy cũng từng bước qua những ngày đầu chập chững như thế. Anh bộc bạch rằng thời điểm mới bước chân vào hành trình này, bản thân cũng không tránh khỏi muôn vàn bỡ ngỡ. Nhưng thay vì chờ đến khi tường tận mọi thứ mới bắt tay thực hiện, anh chọn tìm đọc các bài báo khoa học để nắm bắt cách một đề tài được triển khai, học hỏi từ các nghiên cứu đi trước và từng bước hoàn thiện công trình đầu tay của mình.
Không ai bước vào hành trình nghiên cứu với một chiếc balo đã đầy đủ mọi thứ. Cứ đi rồi học, cứ làm rồi sửa, hành trang cũng sẽ đầy lên theo từng chặng đường. Và khi đã có một chút hình dung về điều mình muốn tìm hiểu, Tí có thể thử tìm một người đồng hành cho hành trình này, đó là giảng viên hướng dẫn.
Tí chưa nhất thiết phải mang đến một đề tài hoàn chỉnh khi ngỏ lời với thầy cô. Một trang tóm tắt ngắn về chủ đề Tí quan tâm, lý do lựa chọn và một vài bài báo đã đọc cũng đủ để thể hiện rằng Tí đang thật sự nghiêm túc suy nghĩ về điều mình muốn tìm hiểu. Sự chỉn chu và chân thành ngay từ bước đầu đôi khi chính là cách tốt nhất để mở lời.
Một giảng viên hướng dẫn có thể giúp Tí nhìn rõ lộ trình phía trước, từ việc gợi mở đề tài, góp ý cách tiếp cận cho đến cảnh báo những “đường vòng” mà người mới bắt đầu rất dễ vấp phải. Nhưng nhớ nhé, giảng viên hướng dẫn là người đồng hành, không phải người đi thay, người cầm lái hành trình nghiên cứu vẫn phải là chính Tí.
Với cô Hồng, điều cô kỳ vọng ở một nhóm nghiên cứu không nằm ở việc phải am hiểu mọi thứ ngay từ đầu, mà là tinh thần chủ động, trách nhiệm và thái độ cầu thị trước mỗi phản hồi. Một bản thảo dù chưa trọn vẹn nhưng được gửi đúng hẹn, trải qua nhiều lần nỗ lực hoàn thiện, luôn đáng giá hơn một phiên bản chỉn chu chỉ xuất hiện vào phút chót sát giờ deadline.
Vậy nên, nếu hôm nay Tí vẫn chưa biết nghiên cứu khoa học bắt đầu từ đâu thì cũng không sao. Bước chân đầu tiên không cần phải thật lớn, có thể chỉ là mở một bài báo, đọc một trang, ghi xuống một câu hỏi hoặc mạnh dạn gửi một lời mời đến người thầy, người cô mà Tí muốn đồng hành. Bởi nghiên cứu khoa học không đòi hỏi Tí phải hoàn hảo ngay từ vạch xuất phát. Tí chỉ cần đủ tò mò để bắt đầu, đủ cầu thị để học hỏi và đủ kiên trì để đi tiếp. Những “hành trang” còn thiếu, Tí sẽ dần tích lũy trên chính hành trình của mình.
Sau khi đã hiểu hơn về nghiên cứu khoa học và chuẩn bị cho mình một tâm thế sẵn sàng, Tí sẽ bước vào chặng đường có đôi chút gian nan. Từ một đề tài chưa biết bắt đầu từ đâu đến những trang tài liệu đầy những khái niệm xa lạ chắc hẳn sẽ khiến Tí hơi “choáng nhẹ”. Nhưng Tí ơi, mình không cần phải biết hết mọi thứ ngay từ ngày đầu tiên. Mỗi bước đi, dù còn vụng về, đều sẽ giúp Tí hiểu thêm một chút về cách một nghiên cứu được hình thành. Và có lẽ, điều đầu tiên Tí cần học chính là cách chọn cho mình một vấn đề đủ gần để có thể bắt đầu.
Theo cô Hồng, sinh viên thường dễ chọn một đề tài quá lớn nhưng lại thiếu dữ liệu để thực hiện, nên một đề tài phù hợp cần cân bằng giữa điều mình quan tâm, ý nghĩa của vấn đề và khả năng thu thập dữ liệu. Với anh Duy, bài nghiên cứu khoa học đầu tiên bắt đầu từ việc đọc các nghiên cứu liên quan để tìm khoảng trống, có thể chỉ là một bối cảnh, biến số hay góc nhìn mới vừa sức với sinh viên, rồi từ đó xây dựng đề cương và tìm giảng viên hướng dẫn.
Khi đã có đề tài, Tí sẽ tiếp tục làm quen với những bài nghiên cứu đầy thuật ngữ mới, nhưng không cần hiểu tất cả ngay từ đầu mà có thể tập trung vào abstract, research gap, mô hình, phương pháp và discussion. Anh Duy cũng gợi ý đọc theo từ khóa, ghi chú những thuật ngữ khó và tận dụng các công cụ để hỗ trợ tìm kiếm và hệ thống tài liệu. Quan trọng nhất, Tí không cần một đề tài thật lớn hay phải đọc thật nhiều ngay từ đầu, chỉ cần bắt đầu từ một vấn đề rõ ràng và kiên nhẫn đi từng bước, Tí sẽ dần tìm được cách học và cách làm phù hợp với chính mình.
Từ chuyện chọn đề tài đến những trang tài liệu đầu tiên, chắc chắn sẽ có lúc Tí thấy mình chậm hơn người khác, có lúc đọc mãi vẫn chưa hiểu và cũng có lúc muốn bỏ cuộc. Nhưng đừng vội nghĩ đó là dấu hiệu cho thấy mình không hợp với nghiên cứu khoa học. Bởi chẳng ai bước vào hành trình này mà biết sẵn cách làm tất cả mọi thứ. Có những điều chỉ có thể hiểu sau một lần tự làm, có những bài học chỉ xuất hiện sau một lần làm sai. Cứ đi từng bước nhỏ, những điều còn mơ hồ rồi sẽ dần rõ hơn. Nghiên cứu khoa học không phải là hành trình học xong rồi mới bắt đầu, mà là hành trình vừa làm, vừa học và vừa lớn lên.
Nghiên cứu khoa học có thể lấy đi của Tí rất nhiều thời gian và công sức, nhưng đổi lại, Tí cũng nhận về những điều khó đo đếm bằng một con điểm hay một dòng thành tích. Theo cô Hồng, nghiên cứu giúp sinh viên biết cách đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, suy nghĩ logic và bảo vệ điều mình tin là đúng bằng những lập luận có cơ sở. Với anh Duy, đó còn là quá trình rèn khả năng ngôn ngữ, tư duy tìm kiếm và sự kiên trì để theo một vấn đề đến cùng. Những năng lực ấy sẽ không chỉ nằm lại trong bài nghiên cứu, mà còn theo Tí vào những bài tập, công việc và lựa chọn sau này.
Nghiên cứu khoa học cũng có thể mở ra những cơ hội mới, như cách thành tích nghiên cứu từng góp phần giúp anh Duy đạt danh hiệu Sinh viên 5 tốt cấp Trung ương và chinh phục học bổng Odon Vallet. Một bài nghiên cứu được công bố cũng có thể trở thành điểm sáng trên CV, bởi phía sau nó là cả một quá trình tự học và giải quyết vấn đề.
Nhưng có lẽ, điều đáng quý nhất vẫn là khi Tí nhận ra mình đã thay đổi. Tí của ngày hoàn thành bài nghiên cứu sẽ biết cách tìm một câu trả lời thay vì chỉ chờ người khác đưa ra đáp án. Sẽ biết nhìn một vấn đề chậm hơn một chút, sâu hơn một chút và không dễ dàng tin vào điều đầu tiên mình đọc được. Vì vậy, các “Tí yêu K52” đừng ngại bắt đầu chỉ vì mình chưa biết gì. Bài nghiên cứu đầu tiên có thể chưa thật hoàn hảo, nhưng nó sẽ là dấu mốc để Tí nhìn lại và thấy mình đã đi được bao xa. Cứ bắt đầu, rồi một ngày Tí sẽ nhận ra điều mình tìm thấy sau hành trình ấy không chỉ là một bài nghiên cứu, mà còn là một phiên bản trưởng thành hơn của chính mình.
